Ajurweda – wiedza o życiu, energii i równowadze

W Ajurwedzie wyróżniamy kilka podstawowych typów energetycznych człowieka. Każdy z nich związany jest z określonymi żywiołami oraz charakterystycznym sposobem funkcjonowania ciała, psychiki i energii życiowej.

Typy energetyczne człowieka według Ajurwedy

Wyróżniamy następujące typy energetyczne:

• Typ z dominacją energii Vata – powiązany z energią żywiołu przestrzeni i powietrza.
• Typ z dominacją energii Pita – powiązany z energią żywiołu ognia i wody.
• Typ z dominacją energii Kapha – powiązany z energią żywiołu ziemi.
• Typ pośredni Vata – Pita – łączy w różnych proporcjach żywioł wiatru, ognia i wody.
• Typ pośredni Pita – Kapha – łączy w różnych proporcjach żywioł ognia, wody i ziemi.
• Typ Vata – Pita – Kapha – wszystkie elementy występują w równowadze, a pięć żywiołów pozostaje zharmonizowanych.

U każdego człowieka poszczególne energie, czyli doshe, występują w różnych proporcjach. Tworzą one jego unikalny, indywidualny energetyczny znak rozpoznawczy – sygnaturę energetyczną. Każdy z tych przejawów energii życiowej charakteryzuje się odmiennymi cechami, które wpływają na fizyczność człowieka i wymagają odmiennych praktyk związanych z trybem życia. Poszczególne typy energetyczne znacząco różnią się od siebie fizjonomią i są rozpoznawalne gołym okiem.

Typ energetyczny Vata

Typ energetyczny z dominacją Vata powiązany jest z żywiołem przestrzeni, czyli eteru, oraz wiatru. To energia najlżejsza, ruchliwa, żywa i szybka. Energia Vata ma niską „gęstość” i odpowiada za ruch – zarówno zewnętrzny, czyli przemieszczanie, jak i wewnętrzny, czyli oddech oraz pracę jelit. Wpływa również na oddychanie, popędy i podejmowanie decyzji.

Cechy fizyczne typu Vata

• szczupła budowa ciała,
• delikatne rysy twarzy,
• żywe i rozbiegane spojrzenie,
• szybki sposób wypowiadania się,
• szybka i zdecydowana gestykulacja,
• wrażliwość na zimno,
• niewielka potliwość.

Cechy psychiczne typu Vata

Dominujące cechy psychiczne typu Vata to niepokój, nerwowość, słaba motywacja do życia oraz słaba pamięć, mimo dobrego zmysłu obserwacji. Osoby te mają ogromną wyobraźnię i mnogość pomysłów. Najczęściej spotykanymi zaburzeniami zdrowia są problemy ze stawami, zaburzenia układu nerwowego oraz odpornościowego.

Typ energetyczny Pita

Typ energetyczny z dominacją Pita powiązany jest z żywiołem wody i ognia. Jest to energia bardziej skupiona i gęsta, mająca delikatny zarys „kształtu”. Można ją porównać do właściwości wody i ognia – cechuje ją płynność, lepkość i ciepło. W organizmie odpowiada za głód, pragnienie oraz sprawność intelektualną.

Cechy fizyczne typu Pita

• średnia budowa ciała,
• proporcjonalne umięśnienie,
• elastyczność,
• wyraźne rysy twarzy,
• przenikliwe spojrzenie,
• wyraźny głos i logiczna argumentacja,
• poczucie wewnętrznego ciepła,
• obfita potliwość,
• intensywna przemiana materii.

Cechy psychiczne typu Pita

Osoby typu Pita cechuje odwaga, umiejętność argumentacji i niecierpliwość. Często popadają w intensywne emocje, takie jak irytacja, gniew czy złość. W odbiorze bywają kokieteryjne i ekstrawaganckie. Pasjonuje je przywództwo i rywalizacja – sport, polityka oraz działania związane z przewodzeniem innym. Choroby przebiegają u nich dynamicznie i często z wysoką temperaturą.

Typ energetyczny Kapha

Typ energetyczny z dominacją Kapha powiązany jest z żywiołem ziemi. To najbardziej „gęsta” i „konkretna” energia życiowa. Zapewnia organizmowi stabilizację i równowagę.

Cechy fizyczne typu Kapha

• ciężka budowa ciała,
• mocny kościec,
• zdecydowane i wyraziste rysy twarzy,
• tendencja do tycia mimo umiaru w jedzeniu,
• powolny, ale ciepły i ujmujący głos,
• wyjątkowa odporność na wysiłek.

Cechy psychiczne typu Kapha

Osoby typu Kapha mają umiejętność zachowania umiaru. Wyróżnia je cierpliwość połączona ze zdrowym rozsądkiem, co czyni je stabilnymi emocjonalnie. Są wiernymi i lojalnymi przyjaciółmi albo pamiętliwymi wrogami. Potrzebują spokoju i stabilizacji. Ten typ cechuje wyjątkowa odporność i solidne zdrowie. Słabsze strony to układ krążenia oraz komplikacje powodowane nadwagą.

Prakritti – indywidualna sygnatura energetyczna

Najczęściej każdy z nas jest mieszanką jednego lub dwóch typów energetycznych, choć zdarzają się osoby mające wyraźną dominację jednej z energii. Dość rzadko występuje sytuacja, w której trzy energie pozostają w pełnej równowadze. Jest to szczególny przypadek. Każdy z przejawów energetycznych odciska na fizyczności człowieka określone cechy fizyczne i psychiczne. Wpływa na jego osobowość, preferencje żywieniowe oraz tryb życia. Istotą medycyny ajurwedyjskiej jest ochrona energii życiowej i przywracanie równowagi człowieka dopasowanej do jego indywidualnej sygnatury energetycznej. Ta sygnatura to Prakritti, która nie ulega zmianie w ciągu życia. Zmianie podlega natomiast równowaga energetyczna, zaburzana przez niewłaściwy tryb życia.

Celem Ajurwedy od zawsze jest przywrócenie równowagi energetycznej właściwej dla danego człowieka.

Ajurweda jako sztuka życia

Głównym narzędziem i polem działania Ajurwedy jest profilaktyka. Ajurweda w dosłownym tłumaczeniu oznacza „sztukę życia” lub „wiedzę o życiu”. Wiedza ta opiera się na przekonaniu, że człowiek zdrowy ma w sobie wewnętrzne piękno. Dlatego bardzo intensywnie rozwinęła się ta gałąź Ajurwedy. Jako system składa się ona z wielu obszarów działania.

Najważniejsze obszary Ajurwedy

• Masaż ajurwedyjski – liczne terapie manualne z różnorodnymi technikami.
• Praktyki oddechowe, czyli Pranajama – świadomy i kontrolowany oddech.
• Asany – joga jako system ćwiczeń równoważących ciało i umysł.
• Medytacja – praktyka prowadząca do oświecenia i osiągnięcia kontroli nad ciałem oraz umysłem.
• Mantry – wersety i frazy będące elementem praktyki duchowej.
• Odżywianie – dieta dopasowana do indywidualnej konstytucji energetycznej.
• Zioła, kosmetyki i preparaty – dostosowane do indywidualnej konstytucji energetycznej.
• Praktyka medyczna – najstarsza na świecie wiedza chirurgiczna i wiele innych technik.

Masaż ajurwedyjski jako dostępna forma terapii

Najprostszym i najbardziej dostępnym elementem Ajurwedy, który jednocześnie nie wymaga od pacjenta specjalistycznej wiedzy, jest masaż ajurwedyjski. Wiedza ajurwedyjska dotycząca sfery medycznej, profilaktycznej i duchowej jest bardzo skomplikowana. Można powiedzieć, że jest bardziej złożona niż system medycyny chińskiej. Opiera się na wiedzy o ludzkim organizmie, który oprócz ciała fizycznego posiada również ciało energetyczne. Te dwa ciała pozostają ze sobą w ścisłym związku, a równowaga energetyczna w ich obrębie decyduje o zdrowiu i dobrostanie. To, co jest najbardziej dostępne i nie wymaga od pacjenta skomplikowanych rytuałów, ćwiczeń czy praktyk duchowych, to właśnie masaż ajurwedyjski. Do tego wystarczą umiejętności terapeuty i wola pacjenta. Masaż w medycynie ajurwedyjskiej jest bardzo ważnym elementem terapii oczyszczająco-równoważącej, czyli Panchakarmy.

Abhyanga – najpopularniejszy masaż ajurwedyjski

Najpopularniejszym masażem ajurwedyjskim jest Abhyanga. To masaż całego ciała z zastosowaniem naturalnych indyjskich olejów i wonnych maści. Masowane są wszystkie odcinki ciała:

• głowa,
• kark,
• ręce,
• plecy,
• pośladki,
• tył nóg,
• stopy,
• wierzch nóg,
• brzuch,
• klatka piersiowa,
• twarz.

Techniki stymulacji ciała fizycznego, takie jak gładzenie, rozcieranie, ugniatanie i opukiwanie, oddziałują na skórę, mięśnie, naczynia krwionośne oraz nerwy. Efekt jest bardzo głęboki. Na poziomie fizycznym pojawia się pełne rozluźnienie, głęboki relaks, wyciszenie negatywnych emocji i stresu oraz wszystkie korzyści typowe dla masażu klasycznego.

Co odróżnia masaż ajurwedyjski od klasycznego?

Podczas masażu ajurwedyjskiego stymuluje się określone punkty i strefy na powierzchni ciała, które powiązane są z ciałem energetycznym człowieka. Są to tak zwane marmy, czyli strefy odpowiedzialne za witalność i pobudzanie przepływu energii. Na obszarze skóry znajduje się ich około 130. Są one powiązane z centrami energetycznymi, czyli czakrami, odpowiedzialnymi za wymianę energii życiowej ze światem zewnętrznym. Masaż wpływa na około 30 czakr głównych i drugorzędnych. Wiele ruchów prowadzonych jest wzdłuż kanałów energetycznych, czyli nadis, zwiększając ich drożność i usuwając blokady.

Dla bioenergoterapeuty masaż ajurwedyjski jest zabiegiem nie tylko fizycznym, ale również energetycznym.

Jest idealnym narzędziem przywracającym równowagę energetyczną. Oprócz głębokiego relaksu, rozluźnienia i przyjemności, jaką niesie masaż ciała fizycznego, na poziomie energetycznym zachodzi wiele korzystnych zmian.

Najważniejsze efekty energetyczne masażu

• usunięcie blokad w przepływie energii życiowej,
• pobudzenie przepływu energii,
• zrównoważenie energii Vata, Pita i Kapha,
• wzrost poziomu energii,
• powiększenie i wzmocnienie aury, czyli ciała energetycznego,
• wzrost sił witalnych,
• poprawa samopoczucia,
• uczucie wewnętrznej siły,
• wyciszenie i odstresowanie,
• większa odporność na negatywne bodźce energetyczne.

Ważnym elementem wpływającym na jakość masażu są stosowane preparaty, takie jak olej palmowy lub sezamowy oraz maść kumkumadi używana do twarzy. Preparaty te oczyszczają, ujędrniają i regenerują skórę oraz wzmacniają włosy. Oprócz działania terapeutycznego mają również działanie kosmetyczne.

Shirodhara – zabieg na trzecie oko

Czasami masaż Abhyanga bywa połączony z zabiegiem Shirodhary. Jest to wyjątkowy zabieg polegający na laniu ciepłego oleju sezamowego z mieszanką terapeutycznych ziół na tak zwane trzecie oko. Trzecie oko to czakra odpowiedzialna za rozwój duchowy człowieka oraz poszerzenie postrzegania pozazmysłowego. Zabieg oczyszcza ten ważny ośrodek energetyczny. Podczas zabiegu u pacjenta mogą pojawić się stany transowe lub odmienne stany świadomości. Shirodhara stosowana jest zazwyczaj przy cyklach terapeutycznych i ma na celu pobudzenie procesów zdrowienia.

Cykle terapeutyczne w Ajurwedzie

Masaże ajurwedyjskie mogą stanowić terapię samą w sobie. Wykonanie kilku specjalnie dobranych masaży w krótkim czasie, połączonych z zabiegami Shirodhary, pogłębia, wzmacnia i utrwala efekty pojedynczego masażu. Takie cykle terapeutyczne polecane są osobom potrzebującym zmian, gruntownego wyciszenia, wzmocnienia oraz przyspieszenia rozwoju duchowego.

Udvarthanam – masaż pudrowy

Typowym masażem terapeutycznym dedykowanym szczególnie osobom otyłym, skutecznie wspomagającym proces odchudzania, jest masaż pudrowy Udvarthanam. Jest on również wskazany dla osób mających problem z cellulitem, układem krążenia, skórą, potliwością oraz problemami reumatycznymi. W odróżnieniu od masaży olejowych, masaż ten wspomagany jest pudrem ze sproszkowanych ziół leczniczych. To bardzo dynamiczny masaż, który rozbija tkankę tłuszczową oraz silnie rozgrzewa i pobudza. Ciekawostką jest to, że wykonywany jest przez dwóch terapeutów jednocześnie. Zwiększa to dynamikę masażu i synchronizuje obie połowy ciała fizycznego, a przede wszystkim mózgu. Taka synchronizacja może wywołać u pacjenta przyjemne stany transowe.

Masaż kręgosłupa

Pod kątem Europejczyków, a zwłaszcza osób mających problemy z kręgosłupem, opracowany został specjalny układ masażu kręgosłupa. Pozwala on na pełne rozluźnienie mięśni okołokręgosłupowych do tego stopnia, że gorset mięśniowy utrzymujący kręgosłup w pozycji wywołującej dolegliwości może powrócić do właściwego ustawienia. Na poziomie energetycznym następuje usunięcie blokad energetycznych i udrożnienie głównego kanału energetycznego Sushumny oraz pobocznych kanałów powiązanych z czakrami – Idy i Pingali.

Ajurweda w Polsce

W naszym kraju popularyzacja wiedzy ajurwedyjskiej niestety realizowana jest wyrywkowo i zazwyczaj połączona z przedsięwzięciami handlowo-biznesowymi. Dużo mówi się i reklamuje kosmetyki. Salony masażu zapewniają możliwość skorzystania z zabiegów. Szkoły jogi często traktowane są jak zajęcia fitness. Natomiast działania i rytuały niedochodowe, powiązane z praktykami duchowymi, nie są szeroko popularyzowane. Warto się z nimi zapoznawać, ponieważ z powodzeniem stosowane są od blisko 5000 lat na obszarze, gdzie nieprzerwanie kwitnie jeden z większych ośrodków cywilizacji ludzkości. Można powiedzieć, że przyczyniła się do tego właśnie wiedza ajurwedyjska.